Algen in het aquarium: herkennen, oorzaken en bestrijden
Elk aquarium heeft algen. Een dun groen laagje op een steen of een paar stipjes op de ruit zijn normaal en zelfs een teken dat er leven in de bak zit. Het wordt pas een probleem als algen planten overwoekeren, de ruiten elke week groen zijn of er slijmerige lagen ontstaan. Dan is het evenwicht in de bak verstoord. De truc is om eerst te herkennen welke alg je hebt, want de oorzaak verschilt per soort.
Waarom groeien algen?
Algen en planten gebruiken dezelfde ingrediënten: licht, CO2 en voedingsstoffen zoals nitraat en fosfaat. Groeien de planten goed, dan blijft er weinig over voor algen. Eheim schrijft: hoe meer voedingsstoffen door gezonde planten worden opgenomen, hoe moeilijker algen het hebben. Veel algen noemt Eheim een teken van een ecologisch onevenwicht, en de controlepunten zijn steeds dezelfde: waterkwaliteit, licht, bemesting, voer en het aantal vissen.
JBL geeft concrete richtwaarden voor een bak met weinig algen:
| Waarde | Richtwaarde JBL | Waar komt het vandaan |
|---|---|---|
| Nitraat (NO3) | 5-10 mg/l | Afbraak van voer en ontlasting; soms al in leidingwater |
| Fosfaat (PO4) | ongeveer 0,1 mg/l | Voer, ontlasting, soms leidingwater |
| Silicaat (SiO2) | onder 0,4 mg/l | Leidingwater of bronwater |
JBL noemt ook de verhouding tussen fosfaat en nitraat: buiten een bepaalde bandbreedte nemen algen toe, vooral blauwalg. Voor een beginner is het praktischer om gewoon beide waarden laag te houden. Huisdierinfo hanteert voor nitraat een ruimere grens van 50 mg/l; dat is een gezondheidsgrens voor vissen, geen algengrens.
De drie grootste oorzaken in de praktijk:
- Te veel voer en te veel vissen voor de bak, waardoor nitraat en fosfaat oplopen.
- Te weinig waterverversing. Zie water verversen.
- Te veel licht: te lang aan, te fel voor het aantal planten, of direct zonlicht. Huisdierinfo raadt af een aquarium in de zon te zetten, omdat dat algengroei en opwarming geeft.
Welke alg heb je? Soorten herkennen
| Alg | Hoe ziet het eruit | Meest genoemde oorzaak |
|---|---|---|
| Bruine alg (kiezelalg) | Bruin, poederig laagje op ruiten, stenen en bladeren; veegt makkelijk weg | Silicaat, nieuwe bak |
| Groene stipalg | Harde groene stipjes op de ruit en op trage planten | Nitraat en fosfaat uit balans, veel licht |
| Draadalg | Groene draden tussen planten, als watten of haar | Te veel nitraat en fosfaat |
| Baard- of penseelalg | Donkergroene tot zwarte plukjes op bladranden, hout en techniek | Te weinig CO2 (volgens JBL de belangrijkste factor) |
| Blauwalg (cyanobacterie) | Blauwgroene, slijmerige lagen die in vellen loskomen | Slechte waterkwaliteit, te veel organisch afval |
| Zweefalg (groen water) | Het hele water is groen troebel | Te veel licht en voeding |
Bruine algen (kiezelalgen)
Bruine alg is in een nieuwe bak bijna onvermijdelijk. Het zijn kiezelwieren (diatomeeën) die silicaat gebruiken voor hun skelet. JBL noemt silicaat uit leiding- of bronwater de oorzaak, en adviseert bij meer dan 0,4 mg/l silicaat een silicaatverwijderaar.
Aanpak: veeg de laag weg bij het onderhoud. In een nieuwe bak verdwijnt bruine alg meestal vanzelf als planten en groene algen de voeding overnemen. Algeneters zoals de ancistrus eten het graag. Grijp pas in met middelen als het na de opstartmaanden blijft terugkomen en je silicaat hebt gemeten.
Groene stipalg
Harde, ronde groene stipjes op de voorruit en op langzaam groeiende planten zoals Anubias. JBL adviseert ze van de ruit te schrapen en nitraat en fosfaat te meten en zo nodig te verlagen.
Aanpak: een schraper of algenmagneet op de ruit, aangetaste oude bladeren van langzame planten verwijderen, en het licht niet langer laten branden dan nodig. Let op: de amanogarnaal eet volgens Shrimp Science geen harde algen zoals groene stipalg. Een paar stipjes op de zijruiten kun je ook gewoon laten zitten.
Draadalg
Lange groene draden die zich tussen planten wikkelen. JBL adviseert ze op te winden met een flessenborstel of rond een stokje te draaien, nitraat en fosfaat te meten en te verlagen, en snelgroeiende planten zoals hoornblad, waterpest of Ambulia toe te voegen.
Aanpak: elke onderhoudsbeurt zoveel mogelijk wegdraaien, minder voeren, vaker verversen, en vooral meer snelgroeiende planten. Zie aquariumplanten voor beginners voor geschikte soorten.
Baard- of penseelalg
Korte, dichte plukjes, donkergroen tot zwart, vaak op bladranden, hout, filterbuizen en de uitstroom. Ze zitten vast en laten zich slecht wegpoetsen. JBL noemt meer CO2 de belangrijkste stap, plus voldoende ijzer en sporenelementen, en het met de hand verwijderen van aangetaste bladeren. De amanogarnaal helpt volgens JBL wel, maar roeit baardalg niet uit.
Aanpak: aangetaste bladeren wegknippen, decoratie eruit halen en schoonborstelen (niet met zeep), en zorgen voor een stabiele plantengroei. In een bak zonder CO2-toevoer helpt het vaak al om het filter het wateroppervlak niet onnodig sterk te laten bewegen, omdat dat CO2 uit het water verdrijft. Dat laatste is onze eigen afleiding uit het CO2-advies van JBL, geen advies van JBL zelf.
Blauwalg (cyanobacteriën)
Blauwalg is eigenlijk geen alg maar een bacterie. Het vormt blauwgroene tot donkergroene slijmlagen die over bodem, planten en decoratie kruipen en in vellen loslaten. JBL koppelt blauwalg aan een verstoorde bodemflora en te veel organische voedingsstoffen, en noemt een onevenwichtige verhouding tussen nitraat en fosfaat als factor.
Aanpak volgens JBL:
- Verbeter de waterkwaliteit: vaker en meer verversen, nitraat en fosfaat omlaag.
- Haal de lagen zoveel mogelijk weg met een slang of bodemreiniger.
- Verduister de bak volledig gedurende minstens 4 dagen: lamp uit en een deken of vuilniszak om het aquarium.
- Ververs daarna 50 procent van het water.
Tijdens de verduistering hoeven vissen maar weinig te eten; zorg wel voor zuurstof, bijvoorbeeld door het filter het oppervlak te laten bewegen. JBL raadt bij veel algen sowieso aan ’s nachts te beluchten, omdat algen in het donker zuurstof verbruiken.
Zweefalg (groen water)
Het water wordt egaal groen, soms in een paar dagen. Dat zijn algen die vrij in het water zweven. Een nieuw filter of meer filterwatten helpt weinig, omdat de cellen te klein zijn. JBL noemt een UV-C-waterzuiveraar als middel dat zweefalg binnen een paar dagen verwijdert.
Aanpak: eerst de oorzaak: minder licht (korter aan, geen zon), minder voer, meer verversen. Een paar dagen verduisteren helpt vaak ook. Een UV-C-apparaat is een middel tegen het symptoom; zonder de oorzaak aan te pakken komt het groene water terug als je het apparaat weghaalt.
Melkwit of grijs troebel water is iets anders: dat zijn meestal bacteriën of stof, zie het kopje over troebel water in aquarium indraaien.
Algemene aanpak in vijf stappen
- Meet nitraat en fosfaat, en in een nieuwe bak eventueel silicaat. Strips meten meestal geen fosfaat; daar heb je een losse test voor nodig (zie aquarium testset).
- Verminder voeding: minder voeren, vaker verversen, plantenresten weg.
- Stel het licht bij. Eheim noemt 8 tot 10 uur per dag, Huisdierinfo 10 tot 12. Bij algenproblemen begin je aan de korte kant en gebruik je een timer. Meer in licht en algen.
- Meer planten, vooral snelgroeiers. Zij zijn de beste structurele concurrent van algen.
- Verwijder wat er is, handmatig en geleidelijk, bij elke onderhoudsbeurt.
Algenmiddelen en algeneters
Chemische algenbestrijders
Er zijn middelen die algen doden. Ze werken op het symptoom, niet op de oorzaak. Afstervende algen geven bovendien voedingsstoffen terug aan het water en verbruiken zuurstof bij het rotten. Lees de bijsluiter: sommige middelen zijn niet geschikt voor garnalen of bepaalde planten. Onze conclusie: alleen gebruiken als de oorzaak is aangepakt en de algen niet vanzelf verdwijnen.
Algeneters
Eheim noemt in zijn aquariumgids als eerste bewoners een paar algeneters, zoals de vliegende vos (Flying Fox), de ancistrus, black molly’s, guppy’s en platy’s. Daarnaast worden amanogarnalen en red cherry-garnalen veel gebruikt; die eten vooral zachte algen en biofilm. Kies een algeneter op basis van de bak en de andere bewoners, niet alleen op het algenprobleem: de ancistrus wordt bijvoorbeeld 12 tot 13 cm. Of ze samengaan, controleer je met passen deze vissen samen.
Bekijk algenmagneten en schrapers op bol
Bronnen
- JBL: Algae control (oorzaken, richtwaarden, aanpak per algensoort; geraadpleegd 21-11-2026)
- Eheim: Aquarium guide (2019, pdf), onderdelen planten, vissen inzetten en onderhoud
- Vlaamse overheid, Huisdierinfo: Zoetwateraquarium: aankoop, opstart, filtering en onderhoud
- Shrimp Science: soortinformatie amanogarnaal, zoals verwerkt in ons soortprofiel
Veelgestelde vragen
Waar komen algen in een aquarium door?
Bijna altijd door een onevenwicht tussen licht en voedingsstoffen: te veel nitraat en fosfaat (door veel voer, veel vissen, te weinig waterverversing), te veel of te lang licht, direct zonlicht, en te weinig planten die de voeding opnemen. Eheim noemt veel algen een teken van ecologisch onevenwicht.
Zijn algen schadelijk voor vissen?
Een beetje alg is normaal en onschuldig; veel vissen en garnalen eten ervan. Grote hoeveelheden kunnen ’s nachts zuurstof verbruiken; JBL raadt bij veel algen aan ’s nachts te beluchten. Blauwalg is geen echte alg maar een bacterie en is een teken dat de waterkwaliteit niet in orde is.
Hoe kom ik van blauwalg af?
JBL adviseert de waterkwaliteit te verbeteren met meer waterverversing en minder nitraat en fosfaat, en noemt een periode van minstens 4 dagen volledige duisternis, gevolgd door 50 procent waterverversing. Haal de slijmlagen eerst zoveel mogelijk weg met een slang.
Welke algeneters zijn geschikt voor een beginnersbak?
In gezelschapsbakken worden vaak de ancistrus, de amanogarnaal en levendbarenden zoals guppy en platy genoemd; Eheim noemt die laatste ook in zijn aquariumgids. Algeneters ruimen een deel op, maar nemen de oorzaak niet weg. De amanogarnaal eet volgens Shrimp Science geen harde algen zoals groene stipalg.
Zijn algen normaal in een nieuw aquarium?
Ja. In de eerste weken is er veel voeding en groeien planten nog nauwelijks. Bruine kiezelalgen zijn dan heel gewoon. Ze verdwijnen meestal als de planten goed gaan groeien en de bak stabiel wordt.